|
|
|
Park Schöena w Sosnowcu powiat grodzki Sosnowiec Zespół pałacowo-parkowy Schöena położony jest w północno-zachodniej części Sosnowca tuż przy granicy z miastem Będzin, w dzielnicy Pogoń. Park ograniczony jest od wschodu ulicą Chemiczną, a od północy drogą szybkiego ruchu. Od strony południowej przylega do zakładu “Intertex”, a od strony zachodniej sąsiaduje z ogródkami działkowymi. Park ten o powierzchni 5,6 ha jest zarządzany przez Gminę Sosnowiec i stanowi obiekt zabytkowy. Infrastruktura: Na terenie parku znajdują się dwa dziewiętnastowieczne pałace. Pierwszy, większy zbudowany w centralnej części parku mieści Muzeum Sosnowca i restaurację. W drugim, mniejszym pałacu leżącym w północnej części parku ma siedzibę klub sportowy, a do niedawna również Technikum Hotelarskie. Oprócz pałaców, w południowej części parku znajduje się niewielki dom – dawny domek ogrodnika, który dziś stanowi prywatne mieszkanie. Wszystkie budynki parku połączone są ze sobą asfaltowymi i gruntowymi alejkami przy których stoją ławeczki, lampy oraz kosze na śmieci. Niedaleko mniejszego pałacu wybudowano dwa ogrodzone korty tenisowe oraz niewielkie boisko do gry w koszykówkę. Dzisiejsze alejki tylko w niewielkim stopniu odpowiadają arteriom parku z XIX w., które okalały pałace, sztuczne ruiny oraz nieistniejący dziś staw, fontanny oraz oranżerię. Historia Park – ogród założony został około roku 1884 przez braci Schön, fabrykantów branży włókienniczej jako otoczenie dwóch pałaców: Pałacu Schöna i mniejszego Pałacu Wilhelma. Pierwotna kompozycja parku została ukształtowana pod wpływem filozofii Dalekiego Wschodu, z nadrzędną rolą układów wodnych, pagórków, mostków i pawilonów parkowych. W drugiej połowie XIX w. kompozycję tą zwaną kaligraficzną przekształcono w pretzelgarten. Ten typ parku charakteryzował się sinusoidalnym układem alei i przenikających się wnętrz parkowych. Natomiast około roku 1900 od strony południowej powstał neoromantyczny fragment parku ze sztucznymi ruinami i grotami. Głównym elementem zespołu był olbrzymi staw, który zlikwidowano po II wojnie światowej. W jego sąsiedztwie znajdował się drewniany, ażurowy pawilon kręgielni i przystań, a także wieńcząca murowaną skarpę kamienna balustrada, pełniąca funkcję tarasu widokowego. Prawdopodobnie w północnej części parku znajdowały się stajnie i powozownie. Całe założenie zdobiły trzy dekoracyjne fontanny. W końcu lat 50-tych XX wieku wyburzono mur parkowy wraz z trzema bramami wjazdowymi. Do chwili obecnej zachowały się zdewastowane groty skalne, w pobliżu tzw. domku ogrodnika, a także resztki pagórków, pozostałości po kamiennej balustradzie i częściowo stary drzewostan. Po 1945 roku oba pałace zostały upaństwowione oraz przystosowane do nowych funkcji. Na parterze większego umieszczono przedszkole, a na wyższe kondygnacje wprowadzili się pracownicy fabryki włókienniczej. W 1985 roku, po kolejnej, trwającej kilka lat przebudowie, siedzibę znalazło tutaj muzeum. Dzięki wielu ciekawym wystawom i imprezom budynek tętni życiem oraz jest jednym z najważniejszych ośrodków kultury nie tylko w mieście, ale także w regionie. Obecnie Park Schöena (wpisany do rejestru zabytków przyrody) zdecydowanie odbiega swą kompozycją od tej z końca XIX wieku. O obecności cieków i zbiorników wodnych świadczą dziś jedynie łagodne zagłębienia terenu otoczone zadrzewionymi skarpami. Również znaczna część dawnego układu dróg została zatarta, natomiast te istniejące są w większości przypadkowo wydeptanymi ścieżkami. Dzisiaj dąży się do odtworzenia pierwotnego układu parku. Prowadzi się prace pielęgnacyjne, usuwa się podrost oraz pielęgnuje trawniki. Wszystkie te zabiegi w dużym stopniu wydobywają walory estetyczne kompozycji parkowej oraz podnoszą jej atrakcyjność dla mieszkańców miasta, którzy chętnie spędzają tutaj wolne chwile. Przyroda Składnikami drzewostanu parku w większości są drzewa i krzewy liściaste, a wśród nich dominują klony pospolite, kasztanowce białe, robinie akacjowe, jesiony wyniosłe oraz lipy drobnolistne. Wiele z drzew przekroczyło 120 lat życia i kwalifikuje się w poczet pomników przyrody (11 drzew). Mamy tu również do czynienia z gatunkami obcymi naszej florze takimi jak: magnolia japońska (Magnolia kobus DC.), platan klonolistny (Platanus x acerifolia Willd.), tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera L.), wiązowiec zachodni (Celtis occidentalis L.), skrzydłorzech kaukaski (Pterocarya fraxinifolia Spach.). Na uwagę zasługują także drzewa i krzewy iglaste, a wśród nich objęty ochroną gatunkową cis pospolity (Taxus baccata L.). Gatunki drzew i krzewów, które rozpoznaliśmy: Acer negundo L. – klon jesionolistny Acer platanoides L. – klon zwyczajny Acer pseudoplatanus L.- klon jawor Acer saccharinum L. – klon srebrzysty Aesculus hippocastanum L.- kasztanowiec biały Betula verrucosa Ehrh. – brzoza brodawkowata Carpinus betulus L. – grab zwyczajny Celtis occidentalis L. – wiązowiec zachodni Cornus alba L.- dereń biały Crataegus coccinea L. – głóg szypułkowy Crataegus monogyna L. – głóg jednoszyjkowy Deutzia scabra Thunb. – żylistek szorstki Fagus sylvatica L. – buk zwyczajny Fraxinus excelsior L. – jesion wyniosły Fraxinus excelsior L. ‘Pendula’ – jesion wyniosły odmiana zwisająca Juglans nigra L. - orzech czarny Liriodendron tulipifera L.- tulipanowiec amerykański Larix decidua Mill. – modrzew europejski Magnolia kobus DC. – magnolia japońska Morus alba L. – morwa biała Padus serotina Ehrh. – czeremcha późna Philadelphus pubescens Loisel. – jaśminowiec omszony Picea excelsa Link. – świerk pospolity Picea pungens Engelm. – świerk kłujący Picea pungens Engelm. ‘Glauca’ – świerk kłujący odmiana sina Pinus nigra Arnold. – sosna czarna Platanus x acerifolia Willd. – platan klonolistny Populus alba L. – topola biała Populus nigra L. – t opola czarna Populus nigra ‘Italiaca’ – topola czarna odmiana włoska Pterocarya fraxinifolia Spaeth. – skrzydłorzech kaukaski Quercus palustris Muench. – dąb błotny Quercus robur L. – dąb szypułkowy Quercus rubra L. – dąb czerwony Robinia pseudoacacia L. – robinia akacjowa Salix alba L. – wierzba biała Salix caprea L. – wierzba iwa Sorbus aucuparia L. – jarząb pospolity Symphoricarpos albus Blake – śnieguliczka biała Syringa vulgaris L. – lilak pospolity Taxus baccata L. – cis pospolity Thuja occidentalis L. – żywotnik zachodni Tilia cordata Mill. – lipa drobnolistna Ulmus campestris L. – wiąz polny Ulmus laevis Pall. – wiąz szypułkowy Wśród tych gatunków znajduje się 11 drzew objętych ochroną indywidualną tzn. uznane za pomnik przyrody: - Topola czarna, obwód 655 cm, średnica pnia 176 cm. Topola czarna osiąga do 40 m wysokości. W Polsce występuje na łęgach nadrzecznych. Dawniej popularne drzewo alejowe, np. zabytkowa aleja Puławy – Kazimierz Dolny. Liczne mieszańce ozdobne. - Dwa klony srebrzyste, jeden z nich ma siedem pni o obwodach od 93 do 230 cm i jest zaatakowany przez hubę, drugi o obwodzie 281 cm i średnicy pnia 89 cm. Drzewo z rodziny klonowatych. Bardzo cenne drewno, używane m.in. do produkcji mebli i instrumentów muzycznych. Sok wypływający wiosną z jego naciętych pni zawiera 3–5% cukru, służy do wyrobu syropu i cukru. - Wiąz szypułkowy obwód 290 cm, średnica pnia 92 cm. Drzewo o bardzo niesymetrycznych liściach. W Polsce pospolity w lasach liściastych na niżu (łęgach). Drewno twarde, ciężkie, wodoodporne, stosowane w budownictwie wodnym i meblarstwie. Sadzony w parkach. Odporny na naczyniową chorobę wiązów. - Dwa klony pospolite, jeden o obwodzie 290 cm i średnicy 92 cm, drugi nieco mniejszy (odpowiednio 280 cm i 89 cm). Drzewo z rodziny oliwkowatych. Osiąga wysokość do 30 m. Pospolity w Polsce. Stanowi domieszkę w lasach na całym obszarze kraju. Drewno twarde, elastyczne, nadające się na meble oraz instrumenty muzyczne. Ma wiele odmian ozdobnych. - Orzech czarny, obwód 194 cm, średnica pnia 62 cm. Wysokość do 50 m. Rodzaj z rodziny orzechowatych. Kilkanaście gatunków drzew występujących w Europie, Azji, obu Amerykach, o kwiatach wiatropylnych, rozdzielnopłciowych, skupionych w kwiatostany żeńskie (kłosy) i męskie (kotki). Owoc – pestkowiec, zwany potocznie orzechem. - Dwa skrzydłorzechy kaukaskie, obydwa rozgałęzione na pięć pni, pierwszy o obwodach od 157 do 194 cm, drugi o obwodach od 130 do 188 cm. Drzewo z rodziny orzechowatych. Występuje w ok. 10 gatunkach na Kaukazie i we wsch. Azji. Liście pierzaste. Kwiaty zebrane w kotki. Owoce – oskrzydlone orzeszki, w długich, zwisających owocostanach. Cenione drzewa parkowe – w Polsce występuje głównie skrzydłorzech kaukaski. Cenne drewno na meble i okleiny. - Tulipanowiec amerykański, obwód 227 cm, średnica pnia 72 cm. Wysokość do 50-60 m. Gatunek pochodzący ze wschodnich obszarów Ameryki Pn. Liście duże, jasnozielone; kwiaty pomarańczowo-żółtawo-zielone, długie do 5 cm, podobne do tulipanów. Drewno miękkie, łupliwe. - Dąb czerwony, obwód 289 cm, średnica pnia 92 cm. Drzewo o wysokości do 40 m, pochodzenia północnoamerykańskiego. Ozdobne liście z ostrymi klapami, czerwieniejące jesienią. W Polsce sadzony w lasach na uboższych siedliskach, też jako ozdobny. Duża ilość starych drzew to idealne miejsce dla ptaków i drobnych ssaków. Podczas spacerów po parku spotkaliśmy wiewiórki, wróble, sikorki bogatki, kosy, szpaki, synogarlice i gołębie grzywacze. W dolnych częściach parku – w krzewach, trawie również tętni życie. Spotkaliśmy tutaj dużo owadów takich jak np. chrabąszcz majowy, komar widliszek, kowal. opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
